Sağlıkta Yeni Dönem: Telesağlık, Teletıp

Teknolojik gelişmelerin her alana sağladığı katkılar, günümüzde daha görünür hal gelmiştir. Bu gelişmelerin etkilerinin en çok görüldüğü alanların başında ise sağlık alanı gelmektedir. Sağlıkta teşhis, tedavi ve koruyucu tedavi konularında teknolojinin sunduğu hizmetler ile pek çok konuda devrim niteliğinde gelişmeler yaşanmıştır. Teknolojinin sağlık alanına sunmuş olduğu bir diğer nimet ise uzaktan sağlık hizmeti uygulamalarıdır.

Sağlık alanındaki bu gelişmelerle, sağlık hizmetlerine erişim şansı artmış ve daha hızlı bir şekilde hizmet alabilme durumu ortaya çıkmıştır. Bir süredir çalışmaları süren telesağlık ve teletıp uygulamalarının kullanımı, Covid – 19’un ortaya çıkması ile yaygınlık kazanmıştır. Teknolojik ve sağlık alanındaki gelişmelerle bu uygulamaların kullanımın daha da artacağı ve geliştirileceği düşünülüyor.

Telesağlık ve Teletıp Nedir?

Telesağlık ve teletıp kısaca, kişilerin uzaktan sağlık hizmetlerine erişim sağlayabilmesine yarayan uygulamaların tümüdür. Bu uygulamalar ile kişiler, herhangi bir nedenle sağlık kuruluşuna gidemeyecek durumda olsa bile sağlık hizmetlerinden faydalanabilir.

Teletıp, klinik alanda kullanılmakta olup, tanı ve tedavi uygulamalarını içerir. Telesağlık ise klinik alanla birlikte, sağlık alanında koruyucu, önleyici ve eğitici diğer uygulamaları da içerisinde barındırır.

Yukarıda bahsi geçen uygulamalar eşzamanlı (senkron) bir şekilde gerçekleştirilebildiği gibi asenkron olarak da yapılabilmektedir. Eşzamanlı uygulamalar ile kişi bir sağlık kuruluşundaymış gibi hekimlerle diyalog kurabilir. Hasta – doktor ilişkisi içerisinde kullanılabildiği gibi bu yöntemleri doktorlar kendi aralarında da kullanabilmektedir. Böylece Uzaktan sağlık hizmetleri, yer ve mekan ayrımını ortadan kaldırarak yepyeni bir alan açmaktadır.

Teletıp ve Telesağlık Uygulamaları Nerelerde Kullanılır?

Uzaktan sağlık hizmetleri içerisinde büyük önemi olan teletıp ve telesağlık uygulamaları günümüzde henüz çok yaygın bir şekilde kullanılmasa da ilerleyen dönemde daha geniş bir alanda kullanılacağı düşünülmektedir. Şuan için ise özellikle şu üç alanda büyük oradan kullanımına başlanmıştır:

• Radyoloji
• Psikiyatri
• Kardiyoloji

Diğer yandan acil tıpta görev yapmakta olan doktorlar da bu uygulamaları kendi aralarında sıklıkla kullanmaktadır.

Günümüzde en çok Amerika ve Avrupa ülkeleri tarafından kullanılmakta olan bu yöntemler, Türkiye’de de yavaş yavaş etkili olmaya başlamıştır. Özellikle radyoloji alanında teletıp kullanımı artmıştır.

Diğer yandan teletıp ve telesağlık uygulamaları Diyabet hastaları için de büyük önem taşımaktadır. Diyabet gibi hastalıklarda, kişilerin yakından takibinin yapılması gerekir. Bu uygulamalar ise bu takibin yapılmasını büyük ölçüde kolaylaştırmaktadır.

Uzaktan sağlık hizmetleri uygulamaları içerisinde giyilebilir cihazlar da büyük önem taşımaktadır. Kişinin kalp atış hızını, kan glukozunu ve bunun gibi parametrelerini ölçebilen bu cihazlar, hasta takibinde büyük önem taşımaktadır. Teletıp ve telesağlık uygulamaları ile entegre olabilen bu giyilebilen cihazlar, sağlık hizmetleri kapsamında büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

Teletıp ve Telesağlık Uygulamalarının Avantajları

Sağlık alanındaki bu tip gelişmeler, gerek hastalara gerekse doktorlara pek çok kolaylık sağlamaktadır. Teletıp ve telesağlık uygulamalarının sağladığı avantajları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

• Herhangi bir nedenden dolayı (coğrafi nedenler, salgın, engelli olma durumu gibi) hareket edemeyen ve sağlık kuruluşuna ulaşım sağlayamayan kişiler için, sağlık hizmetine erişim sağlar.
• Hastaların evlerinden ve konforlu alanlarından hizmet alabilmelerini sağlar.
• Kişinin hastane ya da diğer sağlık kuruluşuna gitmesine gerek kalmadığı için yolda harcayacağı zaman ve paradan tasarruf imkanı sağlar.
• Özellikle salgın dönemlerinde, kişi dışarı çıkmadan sağlık hizmeti alabileceği için, kendini koruyabilir.
• Kurum ve kuruluşlar açısından da maliyetler düşer.
• Önleyici tedaviler ve iyileşme için daha kısa sürede, daha hızlı bir şekilde müdahale etme şansı verir.
• Doktorların kendi aralarındaki iletişimi hızlandırır. Herhangi bir teşhis ya da müdahale sırasında uzman bir doktor ile hızlıca fikir alış – verişi yapabilme imkanı tanır.
• Herhangi bir durumda hastanın doktoruna daha hızlı bir şekilde ulaşabilmesine olanak verir. Bu gibi durumlarda hızlıca kurulan iletişim hayat kurtarıcı olabilmektedir.
• Takip gerektiren hastalıklarda, hastanın takibinin kolaylaşmasını sağlar.
• Kişiler, kendi kişisel verilerine ulaşabilir ve farklı hekimlerle paylaşabilir. Böylece tekrar tekrar aynı işlemlerden geçmek zorunda kalmaz.
• Genel olarak hastaların yaşam kalitesinin artmasını sağlar ve hastanın memnuniyetini artırır.

Gelecekte, uzaktan sağlık hizmetleri kullanımının daha verimli bir hale gelmesi, daha yaygınlaştırılması ve daha koordineli olması için yapılan çalışmalar devam etmektedir. Sağlıkta iyileşme ve ilerlemeyi de beraberinde getiren bu uygulamalar ile gelecek süreçte daha olumlu sonuçlar alınacağı öngörülmektedir.

Diyabet, günümüzde oldukça sık görülen bir rahatsızlıktır. Halk dilinde şeker hastalığı olarak da bilinen diyabet, gün geçtikçe daha fazla sayıda insanda görülmektedir. Bilimsel adı diabetes mellitus olarak geçen bu rahatsızlığın çağın hastalığı olarak adlandırılması da bundandır.

Tüm dünyada ve ülkemizde oldukça yaygın bir biçimde görülmekte olan diyabet, aslında Tip 1 Diyabet ve Tip 2 Diyabet olarak ikiye ayrılmaktadır. Tip 1 Diyabet, genellikle genetik faktörlerden kaynaklı bir şekilde oluşurken, Tip 2 Diyabet ise kişilerde sonradan görülen ve farklı nedenlerden dolayı ortaya çıkar. Diyabetin en sık görülen ve yaygın hali ise Tip 2 Diyabet türüdür. Bu yazıda diyabetin ne olduğu, belirtileri ve tedavisinin nasıl olduğunun yanı sıra, diyabetten korunma yolları sizlerle paylaşılacaktır.

Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir?

Yukarıda da belirtildiği gibi halk arasında şeker hastalığı olarak geçen Diyabet, pankreasta üretilmekte olan insülin hormonunun üretilememesi ya da az miktarda üretilmesinden kaynaklanan bir hastalıktır. Diğer yandan insülin hormonunun üretilmesine rağmen, bu hormonun etkin bir şekilde kullanamadığı durumlarda da diyabetten söz etmek mümkündür.

İnsülin hormonu, kandaki glukoz yani diğer bir deyişle şeker miktarının düzenlenmesinde aktif rol oynamaktadır. Bu hormonun yetersiz kalması veya kullanılamaması durumunda kandaki glukoz yani şeker seviyesi yükselir. Bu durumda da kişi için ciddi sonuçların doğabileceği bir takım komplikasyonlar oluşabilir.

Diyabet, Tip 1 Diyabet ve Tip 2 Diyabet olarak ikiye ayrılmaktadır. Tip 1 Diyabet türü, genel olarak genetik faktörlerden kaynaklanır ve bu nedenle de çocukluk döneminde ortaya çıkar. Tip 1 Diyabet türünde insülin hormonu ya çok az salgılanır ya da hiç yoktur. Bu tür diyabete sahip olanlar dışarıdan insülin almak zorundadır. Tip 2 Diyabet ise bu yazıda daha çok üzerinde duracağımız ve dünya genelinde en yaygın görülen türdür. Tip 2 Diyabet türünde, insülin hormonu vücut tarafından etkin bir şekilde kullanılamaz ve böylece kandaki şeker seviyesi yine yükselmiş olur. Bunların dışında gebelikte görülen Gestasyonel Diyabet gibi farklı türler de bulunmaktadır.

Diyabet (Şeker Hastalığı) Belirtileri Nelerdir?

Tip 1 Diyabet ve Tip 2 Diyabet türünde bazı farklı belirtiler olsa da, genel olarak diyabet hastalığında görülmekte olan belirtileri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

• Ağızda kuruluk ve buna bağlı sık su içme isteği
• Sık idrar çıkma hali (poliüri)
• Doygunluk hissinin azalması, açlık hissi
• Yorgun hissetme ve halsizlik
• Kuru cilt ve buna bağlı olarak kaşıntı
• Görüşte bulanıklık
• Yaraların geç iyileşiyor olması

Bu ve bunun gibi belirtiler kişiye diyabeti düşündürmelidir. Diğer yandan erken evrede bu belirtilerden hiçbiri olmayabilir. Belirti vermeden ilerlemiş olan diyabette ise vücudun kalp, böbrek, göz ve uzuv gibi organlarında çeşitli problemler ortaya çıkabilir.

Diyabet (Şeker Hastalığı) Tanısı

Yukarıda yazan belirtilerden yola çıkarak kendinizde diyabet yani diğer adıyla şeker hastalığı olduğunu düşünüyorsanız, en yakın sağlık kuruluşuna giderek kan şekerinizi ölçtürmeniz gerekir. Sağlıklı bir bireyde kan şekeri yani glukoz 70 – 100 ml/dl arasında normal kabul edilmektedir. Diğer yandan açlık kan şekeri düzeyiniz 126 md/dl üzerinde ise Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT) yapılması gerekir. OGTT, halk arasında şeker yüklemesi testi olarak da bilinmektedir. Bu testin sonucunda kan şekeri seviyesi 200 mg/dl değerini geçerse diyabet hastalığı tanısı konulur. Diğer yandan kanda HbA1C testi ile de kan şekeri ölçümü yapılmaktadır.

Diyabetten Korunma Yolları Nelerdir?

Dünyada en sık rastlanan hastalıklardan olan Tip 2 Diyabet türünün ortaya çıkma nedenleri arasında şunları sayabiliriz:

• Ailede diyabetli kişilerin olması
• Obezite yani aşırı kilolu olma durumu
• Yaşlanma
• Stres
• Hareketsiz bir yaşam tarzının olması
• Gebelik

Bu tarz nedenler, kişi de Tip 2 Diyabet yani şeker hastalığı görülme riskini artırmaktadır. Peki diyabetten korunma yolları nelerdir? Genetik faktörler değiştirilemez ancak yaşam tarzındaki değişiklikler, kişinin kendisini bu hastalıktan korumasına yardımcı olabilir. Diyabetten korunma yolları için önerileri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz?

• İlk başta sağlıklı beslenmeye özen göstermek gerekir. Hazır gıda yerine taze sebze ve meyve ile beslenmek, kişiyi diyabetten koruyabilir.
• Dengeli beslenmek ve kilo kontrolü sağlamak, diyabet riskini azaltacaktır.
• Düzenli olarak egzersiz yapmak, yine diyabet riskini aza indiren faktörler arasındadır.
• Riski yüksek olan kişilerin düzenli olarak test yaptırıp, kan şekerini takip etmesi de önemli bir noktadır. Böylece kişiler diyabet olsalar bile, erken evrede hastalıktan haberdar olarak durumu kontrol altına alabilirler.
• Sigara ve alkolden uzak durmak da riski azaltan etmenlerdendir.