Kanser Tedavisinde Yeni Gelişmeler: İmmünoterapi

Kanser, son yıllarda giderek artmakta olan hastalıklar arasında yer alıyor. Dünyada her yıl neredeyse 500 bin kişiye kanser teşhisi koyuluyor. Kanser teşhisi koyulmuş olan hastaların yaklaşık 3’te 1’i bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Bilim dünyası, kanser çeşitlerini tedavi edebilmek ve önlemek için yeni araştırma ve çalışmalara devam ediyor.

Kanser teşhis ve tedavileri, teknolojinin de ilerlemesi ile günümüzde daha da gelişmiş olmasına rağmen, henüz kesin bir tedavi yöntemi geliştirilemedi. Ancak kanser tedavisinde yeni yöntemler, pek çok kişiye umut olmaya devam ediyor. Bu yeni yöntemlerle kanserin erken teşhisi ya da kanser riskinin tespiti mümkün olabiliyor. Bu da hastaların iyileşme sürecini olumlu etkilerken hayatta kalma şansını artırıyor. Diğer yandan kanser tedavisinde yeni yöntemler, kanserli hastaların yaşam kalitesine de olumlu etkiler sağlıyor. Bu tedavi yöntemlerinin arasında İmmünoterapi yöntemi de bulunuyor. Peki nedir bu yöntem?

İmmünoterapi Yöntemi Nedir?

Kanser, kısaca vücuttaki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde çoğalması ve büyümesi olarak tanımlanabilir. Kanserin, ilk ortaya çıktığı organ ya da dokudan farklı yerlere yayılmaya başlaması ise metastaz olarak adlandırılır. Bu durum ise ilerleyen aşamalarda kendisini gösterir.

İmmünoterapi ise bu kanserli hücrelere karşı bağışıklık sisteminin karşı koymasını sağlamaktadır. Temelde vücut kendi bağışıklık sistemi ile vücudu dış etkenlere ve hastalıklara karşı korur. Bu koruma esnasında lenfositler, makrofajlar, Natural Killer hücreleri, monositler, lökositler ve immunglobulinler (antikorlar) aktif olarak rol oynayan elemanlardır.

Normal şartlarda immün sistem, vücuttaki yabancı maddeleri ve anormal hücreleri tanır ve onlara karşı bir savunma geliştirir. Ancak kanserde görülen anormal hücreleri tespit edemez. Kanser hücreleri, yüzeylerini kapatan bir protein tabakasıyla gizlenmeyi başarır. Bu noktada immünterapi, immün sistemin bu hücreleri tanıtıp tespit etmesini ve ona karşı savunma geliştirmesini sağlayama yönelik bir tedavi yöntemidir.

Kanser tedavisinde yeni yöntemler arasında yer alan immünterapi, kanser tedavisine şu yollarla yardımcı olabilmektedir:

• Bağışıklık sisteminin kendini frenleme mekanizmasına engel olarak, immün sistemde güçlü yanıt oluşturmak, T hücre transferi ile vücudun kanserle savaşmasını sağlamak
• Monoklonal antikorlar aracılığıyla kanser hücrelerini işaretlemek, hücreye verilecek radyasyonun ve kanser ilaçlarının doğrudan kanser hücrelerine ulaşmasını sağlamak
• Aşı yoluyla kanserin önüne geçilmesini sağlamak
• Bağışıklık sisteminin daha aktif hale gelmesini sağlamak
• Onkolitik virüsler aracılığıyla kanser hücrelerinin parçalanmasını sağlamak
• Sitokinler aracılığıyla, imün sistem elemanlarını çoğaltmak, diğer yandan ise kanser hücrelerini besleyen kan damarlarının üzerinde olumsuz etki göstermek

İmmünoterapinin Sunmuş Olduğu Avantajlar

Kanser tedavisinde yeni yöntemler arasında yer almakta olan immünoterapi yöntemi, kanser tedavilerinde kullanılan kemoterapi ve radyoterapiye göre daha az yan yetki göstermektedir. Tedavide sağlamış olduğu avantajları ise şu şekilde sıralamak mümkündür:

• Daha az yan etkisi olan bir seçenek olması
• Kansere kesin çözüm olamasa da kanserli hastaların ömrünün uzamasını sağlaması
• İmmün sistemin hafızası olmasından dolayı, kanserin tekrarlama riskini azaltması
• Diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlarda bile etkili olması
• Gerektiğinde diğer tedavi seçenekleriyle birlikte kullanılmaya uygun olması
• Kemoterapi ve radyoterapi kanser dışında sağlıklı hücreler üzerinde olumsuz etki göstermesine rağmen, bu yöntemin sağlıklı hücreye zarar vermemesi
• Kanserin yayılmasını yavaşlatabilmesi ya da durdurabilmesi

İmmünoterapi, pek çok konuda diğer tedavi yöntemlerine göre daha avantajlı bir yerde durmakta ve buna nedenle daha cazip hale gelmektedir. Konu üzerine araştırmalar ve çalışmalar devam etmektedir. Ancak hangi hastaya bu yöntemin uygulanacağına onkologlar verir. Henüz diğer yöntemler kadar sık kullanılmasa da ilerleyen dönemlerde daha yaygın bir kullanım alanı olacağı öngörülmektedir. Bu konuda ilaç geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir.

İmmünoterapinin Yan Etkileri Var Mı?

Sağlık alanında kullanılan tedavi yöntemlerinin hemen hemen birçoğunda yan etki durumu söz konusu olmaktadır. Basit ilaç kullanımında bile farklı kişilerde, farklı yan etkiler görülebilmektedir. İmmünoterapi yöntemi de bazı yan etkilere sahiptir. Ancak yukarıda da belirtildiği gibi kanser tedavisinde kullanılan diğer yöntemlere göre daha az ve daha hafif yan etkilere sahiptir. İmmünoterapi uygulaması sırasında ortaya çıkan yan etkilerden bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• Titreme
• Baş dönmesi
• Mide bulantısı ve kusma
• Yorgunluk
• Eklem ve kas ağrıları
• İshal
• Zayıflık
• Çeşitli enfeksiyon riskleri
• Deride kaşıntı, döküntü, kızarıklık
• Diğer tedavi seçeneklerinin yarattığı yan etkiyle karşılaştırıldığında, bu yan etkiler daha düşük düzeyde kalmaktadır. Tüm bu avantajları ile İlerleyen dönemde immünoterapi uygulamasının daha yaygın bir şekilde kullanılabileceği düşünülüyor.

Günümüzde teknolojinin gelişmesi, sağlık alanında da büyük gelişmelerin gerçekleşmesinde büyük rol oynuyor. Sağlık hizmetleri alanında sıkça kullanılmakta olan teknoloji, teşhis koymadan tedaviye, ilaç yapımından daha hızlı ve daha doğru veri alımına kadar pek çok konuda büyük kolaylıklar sağlıyor.

Tıpta kullanılmakta olan yeni teknolojilerden birisi de yapay zeka olarak karşımıza çıkıyor. Tıpta yapay zeka teknolojisi, sağlıkta büyük devrimlerin yaşanacağının habercisi olarak karşımıza çıkmakta. Henüz daha yeni bir teknoloji olarak nitelendirebileceğimiz yapay zeka, şimdiden çok büyük işlerin başarılmasında etkin bir şekilde rol oynamaktadır. Doktorların da alanda en büyük yardımcısı niteliğinde değerlendirebileceğimiz yapay zeka teknolojisinin, gelecekte daha yaygın bir biçimde kullanılması bekleniyor.

Sağlık Alanında Yapay Zeka Nedir?

Yapay zeka diğer bir adıyla Artificial Intelligence (AI) sağlık alanında veri analizlerinde yeni kullanılmaya başlanmış olan bir uygulamadır. Tıpta yapay zeka teknolojisi, algoritmalar, derin öğrenme, eşleştirme, sezgisel tarama ve bilişsel işlemler üzerinden çalışmaktadır. Eldeki verileri daha hızlı ve daha doğru bir şekilde analiz etme yeteneğine sahip olan yapay zeka teknolojileri, tıpta teşhis ve tedavi gibi konularda oldukça büyük fayda sağlamaktadır.

Sağlık alanında yapay zekanın bu kadar büyük gelişme göstermesinin nedenlerini aşağıdaki gibi saymak mümkündür:

• Geliştirme çalışmaları ile veri toplama ve veri işleme sistemlerinin iyileştirilmesi
• Gen veri tabanının büyümesi
• Sağlık kayıtlarının elektronik ortama geçiş yapması
• Makine ve robotlarda yapılan çalışmalarla insansı algı süreçlerinin geliştirilmesi

Özellikle geniş bir veri tabanının olması, yapay zekanın daha doğru bir şekilde çalışması açısından büyük önem taşımaktadır.

Tıpta yapay zeka teknolojisi, şu üç temel başlık altında etkinlik göstermektedir:

• Veri toplama
• Veriyi işleme ve analiz etme
• Kullanacak kişiye en kaliteli sonucu iletme

Yapay zeka, bu işlemleri derin öğrenme ve algoritmalar sonucunda yapabilme gücüne sahiptir. Kendi içerisinde belli bir mantığa sahip olan bu teknoloji, isabetli tahminler yapabilme becerisine de sahiptir. Özellikle yapay zekanın yapacağı analiz ve tahminler, gerçek bir insanın yapabileceğinden daha hassastır. Bu nedenle bir hastalığı ve detayı gözden kaçırma riski daha düşüktür denebilir.

Sağlıkta Yapay Zeka Kullanımının Sağladığı Yararlar

Tıpta yapay zeka teknolojileri, sağlık alanında devrim niteliğinde gelişmelere yol açmaktadır. İlerleyen dönemlerde yapay zekanın sağlık alanında kullanımının daha da artması ve gelişen teknoloji ile daha büyük yeniliklerin yaşanacağı öngörülmektedir.

Tıpta yapay zeka teknolojileri kullanımının sağladığı yararlar ise şu şekilde özetlenebilir:

• Büyük bir veri tabanına sahip olması ve bu verileri hızlıca işleyebilmesi ile çok daha hızlı ve doğruluk payı yüksek tahminlerde bulunma
• İsabetli tahminler sayesinde hızlı ve daha doğru tanı koyabilme
• Kişilerde hastalık risklerini tespit edebilme
• Kişiye özel teşhis ve tedavi seçenekleri sunması
• Tüm teşhis ve tedavi sürecinde maliyetlerin çok büyük oranda düşmesi
• İlaç geliştirme sürecinde etkin rol oynaması

İlerleyen süreçlerde tıpta yapay zeka teknolojisi ile ameliyatların da gerçekleşebileceği tahmin ediliyor. Yapılan bir çalışmada otonom bir robotun, domuz bağırsağını doktorlardan daha iyi bir şekilde dikebildiği ortaya konulmuştur.

Sunduğu bu avantajlar sayesinde hem doktorlar hem de hastalar tarafından yapay zeka oldukça çekici bir yerde durmaktadır. Yapay zekaların hızlı ve hata payı düşük bir şekilde ortaya koymuş oldukları tanılar, doktorların işinin kolaylaştırırken, hastalar da hızlı ve doğru bir tedavi sürecinden faydalanabildikleri için bu uygulamaları desteklemektedir. Diğer yandan maliyetleri düşürme açısından sağlık kurum ve kuruluşları açısından da oldukça cazip bir seçenek sunmaktadır.

Şimdiye kadar tıpta yapay zeka teknolojileri kullanılarak yapılan bazı çalışmalar ve başarı durumu aşağıdaki gibidir:

• Radyoloji: Görüntüleme yöntemleri hastalık teşhislerinde oldukça önemli bir rol oynamaktadır. Bu alanda etkili bir rol oynayan yapay zekanın, yapılan çalışmalarda uzmanlardan daha iyi tespit yapabildiği ortaya konmuştur.
• Dermatoloji: Yapay zekanın yüz fotoğraflarından dahi cilt kanseri teşhisi yapabildiği gösterilmiştir. Yapılan bir çalışmada dermatologlar cilt kanserini %86 oranında tahmin edebilirken, yapay zeka (CNN) %95 oranında doğru tahminde bulunmuştur.
• Göz: Görme kaybı ile ilgili hastalıklarda, kısa süre içinde çok daha fazla bir şekilde doğru tarama yapabildiği ortaya konmuştur.
• Kanser: Meme kanseri tespitinden, uzman doktorlardan daha başarılı olurken, prostat kanseri ile ilgili bir çalışmada ise %100’e yakın daha duyarlı ve özgül sonuçlara ulaşmayı başarmıştır.

Bu konuyla ilgili çok sayıda çalışma devam etmektedir. İlerleyen süreçte, teknolojinin daha da gelişmesi ve araştırmaların sonucunda, tıpta yapay zeka teknolojileri kullanımının daha da artacağı ve yenilikler getireceği öngörülmektedir.