James Webb Uzay Teleskobu: İlk Günden Bugüne Neler Yaptı?

İnsanlık tarihi uzun zamandan beri uzayı ve evreni keşfedebilmek için çeşitli çalışmalar yürütüyor. Teknoloji bu kadar gelişmemişken bile gözünü yukarıya çevirip, gökyüzü ve uzayla ilgili pek çok bilim insanı değerli keşiflerde bulunmuştu. 1608 yılında Hans Lippershey tarafından teleskobun icadı ile gökyüzü gözlemlerinde yeni bir boyuta geçilmişti. Ardından 1609 senesinde Galileo Gelilei teleskobu kullanarak önemli gözlemlere başlamıştı.

Bugün ise teknoloji ve bilimin gelişimi ile gökyüzü gözlemleri ve uzay araştırmaları bambaşka bir noktaya ulaştı. 1990’lı yıllarda ilk uzay teleskobu olarak tarihe geçen Hubble Uzay Teleskobu, astronomi alanında adeta devrim niteliği taşıyacak keşiflerde büyük rol oynamıştı. Bugün ise Hubble Uzay Teleskobu’nu da geride bırakan ve daha şimdiden uzay araştırmalarında büyük keşifler sağlayan James Webb Uzay Teleskobu, evrene dair bildiğimiz tüm ezberleri bozuyor. Şimdi bu büyük icadın bugüne kadar gerçekleştirmiş olduğu keşiflere yakından bakalım.

James Webb Uzay Teleskobu

İsmini 1960’lı yıllarda NASA’da yöneteci olarak bulunan James E. Webb’ten alan James Webb Uzay Teleskobu, şuana kadar insanlığın uzaya gönderdiği en güçlü teleskoptur. Bu teleskop uzaya ilk gönderilen Hubble Uzay Teleskobu’nun ardılı olarak görülüyor. James Webb’in yapımında NASA (Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi) öncülük yaparken, ESA (Avrupa Uzay Ajansı) ve CSA (Kanada Uzay Ajansı) destekçi olarak projede yer aldı. Bu uzay teleskobunun yapımı esnasında dünyanın dört bir yanında bilim insanları çalıştı ve birçok devlet projeye katkıda bulundu.

Çalışmaları neredeyse çeyrek asır süren James Webb Uzay Teleskobu, nihayet 2021’in Aralık ayında uzaya fırlatıldı. Teleskobun belirlenen yörüngesine girmesi ise Ocak 2022’de gerçekleşti. Bulunduğu yörünge ise dünyadan tam 1.5 milyon km. uzakta, yani ay ve dünya arasındaki uzaklığın nerdeyse 4 katı bir mesafede. Teleskobun, arı peteğine benzer şekilde tasarlanan altın kaplamalı aynaları ile evrende oluşan ilk yıldızları yani 13.5 milyar ışık yılı uzağı keşfetmesi bekleniyor. Gezegenleri bulmak için tasarlanan bu mucizevi teleskop, güneş sisteminin nasıl oluştuğuna ve evrenin evrimine dair sorulara da cevap arıyor.

Fırlatıldığı günden bugüne kısa bir süre geçmesine rağmen bilim dünyasının yanı sıra tüm insanlığı heyecanlandıran keşifler yapan James Webb Uzay Teleskobu, uzay çalışmaları kapsamında devrim yaratacak verilere imza atacağı düşünülüyor.

James Webb Uzay Teleskobu’nun Keşifleri

Aralık 2021’de yolculuğuna çıkan James Webb Uzay Teleskobu, Ocak 2022’sinde yörüngesine ulaşmış ve çalışmasına başlamıştı. Uzay araştırmacılarının büyük umutlar yüklediği teleskop, elde ettiği ilk görüntüler ile kendisini kanıtladı. James Webb Uzay Teleskobu, kısa süre içerisinde birden fazla ilke imza atmayı başardı. Teleskoptan gelen ilk görüntüler ise görenleri hayran bıraktı. Gelen ilk görüntüler, 12 Temmuz 2022’de yayınlandı. Bu görüntüler, şimdiye kadar uzayda elde edilen en yüksek kaliteye sahip, bugüne kadar elde edilen en derin kızılötesi görüntüler. James Webb’den gelen ilk görüntüleri şöyle sıralayabiliriz:

• SMACS 073:

• Bu gökadaya ait İlk tam renkli görüntü elde edilmiş oldu. Daha önceki çekimlerde henüz keşfedilemeyen binlerce detay bu görüntülerde ortaya çıkmıştır. Tüm dünyada heyecan yaratmayı başaran bu görüntüler, aslında milyarlarca yıl öncesine ait.

• Karina Bulutsusu:

• İçerisinde henüz açıklanamayan detaylarında bulunduğu bu görüntü, yüzlerce yeni yıldızı da gözler önüne seriyor.

• NGC 3132 (Güney Halka Bulutsusu):

• Gezegenimsi bir bulutsu olan NGC 3132’ye dair de muhteşem bir görüntü almayı başaran James Webb, ölmekte olan iki yıldızı bize gösteriyor. Daha önce böylesine görüntülenememiş bu yıldız ölümü, yeni bir incelemenin konusu olacak.

• Stephan Beşlisi:

• 5 galaksiden oluşan bu görüntüde, Stephan Beşlisi’nin merkezindeki süper kütleli bir kara deliği ve yıldızların doğumunu görebiliyoruz. Bu görüntü, galaksilerin evrimleşmesine ve süper kütleli karadelikleri dair ipuçları sunuyor.

• WASP – 96b:

• James Webb, bu görüntü ile WASP-96 b gezegeninin atmosferinde ilginç bir keşif yapmış oldu. Gezegene ait atmosferde suya işaret eden bazı kanıtlar mevcut. Bir ötegezegen olan WASP-96 b’nin atmosferi ile ilgili önemli bilgilere ulaşıldı.

Bu ilk görüntülerden sonra da James Webb Uzay Teleskobu, birbirinden önemli yeni keşiflerine devam etti. Teleskobun diğer tarihi keşifleri ise şu şekilde sıralayabiliriz:

• James Web, 2011’de keşfedilen WASP – 39 b isimli ötegezegenin atmosferinde karbondioksitin var olduğunu tespit etti. Böylece ötegezende ilk karbondioksit keşfi gerçekleşmiş oldu.

• Ağustos başında teleskop, ilk süpernovasını görüntüledi. Ölmekte olan yıldızın patlaması ile keşfedilen bu süpernova, yaklaşık olarak 3 milyar ışık yılı uzaklıkta yer alıyor.

• 35 milyar ışık yılı uzakta olan yeni bir galaksi keşfedildi. NASA galaksiye CEERS – 93316 ismini verdi. Böylece uzayda ilk kez bu kadar uzaktaki bir galaksi görüntülenmiş oldu.

Tüm bunların yanı sıra, James Webb Uzay Teleskobu, Hubble Uzay Teleskobu’nun daha önce yakaladığı bazı görüntüleri de yakaladı. Bu görüntüler, elbette daha detaylı ve yüksek çözünürlüğe sahip. Görüntüler arasındaki bu kalite farkı, daha önce keşfedilmeyenlere de kapı aralıyor. James Webb, 10 yıl kadar bir süre uzayda kalacak ve bu süre boyunca tarihe geçecek sayısız keşif yapacağının şimdiden sinyallerini verdi.

Artırılmış Gerçeklik Tanımı
Arttırılmış gerçeklik nedir? Artırılmış Gerçeklik (Augmented Reality) kısa ismiyle AR olarak da bilinen görsel, aslında biz insanların duyu organlarıyla algıladığı fiziksel unsurların, teknolojik veriler ile birleştirilmesi sonucunda elde edilen bir deneyimdir.

Artırılmış Gerçeklik Nedir?
Artırılmış gerçeklik olarak “Aurasma” ismiyle oluşturulmuş olan bir görüntü tanıma teknolojisidir.
Öncelikle Gerçek ve Tüzel Kişilikte Firmalar ve Şahıslar  AR Teknolojisi aracılığıyla satışlarını artırmak ve firmalarının reklam ve şahsi deneyimlerini paylaşmayla birlikte müşterilerine kendilerini daha farklı bir yöntemle anlatmak için kullanmaktadırlar.
Son birkaç yılda tablet ve akıllı telefonların işlemci kapasiteleri ve görüntülerin işlenmesine ilişkin kapasitelerinin artırılması ve bunun yanında kamera piksel özelliklerinin yükseltilmesi ile birlikte AR farklı alanlarda da kaymaya başlamıştır. Günümüzde ise Cep telefonlarının kullanım hizmetine kadar sunulmuş olan AR teknolojisinden artık popüler oyunlarda da eğlence ve görsel amaçlı olarak kullanımı hayli yaygın durumdadır.

Artırılmış Gerçeklik Uygulamaları
Artırılmış Gerçeklik Uygulamaları canlandırılmış QE kodları olarak da tanımlanabilmektedir. Adobe Firmasının Flash ortamında da tasarlanabilen AR teknolojisiyle zengin içerikli mobil uygulamalar tasarlanmaya başlanılmış. Ve günümüzde de mobil ve web uygulamaları da Artırılmış Gerçeklik teknolojisini desteklemeye başlamıştır.

Mobil ve Web Uygulamalarının geliştirilmesiyle birlikte yazılımlar kişisel uygulama yazılımlarına dönüşmüş durumda. Ve artırılmış gerçeklik sayesinde firmalarda reklam materyallerinde (kartvizit, broşür, afiş, billboard, ilan, katalog, dergi vs.) 3 boyutlu nesneler, animasyonlar veya videolar gibi içerikler eklenebilmektedir. Aynı zamanda birden fazla özelliğiyle birlikte zenginleştirilmiş, kullanıcı tarafından benimsenen, etkileyici ve ilgi çekici teknoloji ürünleri de elde edilmesi mümkündür.
Mobil cihazlara ek olarak teknoloji devlerinden Google ve Microsoft Teknoloji Firmaları bir çok giyilebilir teknoloji ürünleri ile artırılmış gerçeklik cihazları üzerine çalışmalarını devam ettirmekte olduğu piyasaya sürdüğü yeni ürünlerinden bilinmektedir. Google Glass olarak bilinen Akıllı Gözlük bilinen ilk AR özellikli ürün olmakla birlikte bunun dışında Microsoft tarafından piyasa sürülmüş olan HoloLens’de bilinen ürünlerden bir tanesidir.

Artırılmış Gerçeklik her ne kadar teknolojik ürünlerden tablet, telefon vs. gibi ürünlerde kullanılmış olduğu bahsedilse de, önemli özelliğinden birisi de askeri alanda da kullanılmasıdır.  Teknolojinin kullanımının yaygınlaşması ile uçak kokpitinde bulunan personelin karşısındaki HUD ekranlarında askeri kasklara entegre edilmiş olan gözlükler ile kullanılmaktadır. Bu ürünler sayesinde birtakım tarafı bir takım üstün kılacak veriler (yol alınan hız, kontrol altında bulunan nesnenin ısısı, kontrol altına alınana bulunan yükseklik, bulunulan koordinatlar, radar konumu) kullanıcı askere personele hızlı şekilde aktarılmakta ve bu şekilde askeri personellere bir çok konuda üstünlük sağlayabilmektedir.
HUD teknolojisi günümüzde uçaklarda, otomotiv sektöründe ve birçok başka alanlarda kullanılmaya devam etmektedir.

Artırılmış Gerçeklik ile Sanal Gerçeklik Arasındaki Fark
Artırılmış Gerçeklik ile Sanal Gerçeklik; ikisi de aynı şeyler değildir. AR Teknolojisi hayal edilmiş bir dünyada gerçek varlıklarla bütünleşebilen sanal unsurlar görülebilir. Sanal gerçekliğin sunmuş olduğu deneyim ise bir simülasyondan öteye geçememektedir. Artırılmış gerçeklikte bir kulaklık veya mobil cihaz kamerası algılayıcıları ile hayalin gerçek zamanlı olarak canlandırılmasını sağlayan özel olarak hazırlanmış uygulamalar ile bir araya gelmektedir. Geliştirilen uygulamayla uyumlu olmayan nesneler gerçek dünyaya yerleştirilir. Sanal Gerçeklik uygulamaları bir mobil uygulama kullanır gibi kullanılabilmektedir. Ancak Sanal Gerçeklik uygulamaları. Mutlaka tüm görüş alanınızı kaplayacak ve işittiklerimizi kontrol edecek bir ekipmana ihtiyaç duymaktadır.

İnsan Hayatında Artırılmış Gerçeklik Kullanım Alanı
Artırılmış Gerçeklik ilk kullanımda sanal gerçeklikten farklı olarak görülmese de zamanla kullanımda biz insanları etkisi altına alacağı tartışmasız bir gerçektir. Sosyal medya uygulamalarındaki filtrelerden düşünelim de, hastanede bir cerrahi doktorun yaptığı ameliyatlara kadar bir çok alanda kullanılan bu teknoloji sanal alemi gerçek hayata taşımaktadır. Böylelikle gördüğümüz, duyduğumuz, hissettiğimiz şeyler artık bambaşka bir hal almaktadır. Örnek olarak artırılmış gerçeklik varsayalım. Evinizin bir köşesinde tek kişilik koltuk yok ve o köşede bir koltuğa ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsunuz. Ancak o köşeye bulunmasında veya uyum sağlayıp sağlamayacağı konusunda kararsızsınız. Bu durumda hemen bir artırılmış gerçeklik uygulaması kullanımıyla istediğiniz noktaya bir koltuk yerleştirilebilirsiniz. Rengini, desenini, boyutunu, duruşunu vs. özelliklerini belirleyerek odanıza yakışıp yakışmayacağı konusunda fikir edinebilirsiniz. Ve böylece daha rahat bir şekilde alış verişinizi yapabilirsiniz.

Son olarak; Artırılmış gerçeklik ile hayatımızın bir çok alanında, bulunmadığımız bir yerde bulunuyormuşçasına, veya olmayan bir şeyi varmış gibi göstererek bu konuda daha nettir. Ve kolay fikir edinebilmekle birlikte, eğlenceli olarak da sosyal medyalarda veya filtrelerinde kullanılmakta olduğunu belirtmek isteriz.

Uzaya fırlatılan en güçlü teleskop olduğu belirtilen ve 10 milyar dolara geliştirilen James Webb Uzay Teleskobu, Dünya’dan uzaktaki yeni evinde kazaya karıştı. Küçük bir kaya parçası (mikrometeorit), Webb’in ayna parçalarından biriyle çarpıştı.

NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nden Proje Müdür Yardımcısı Paul Geithner, James Webb Uzay Teleskobu’nun yörüngesinde bir uzay kayasıyla karşılaştığını açıkladı. Ancak paniğe gerek yok.

Teleskopu yapan mühendisler, uzayın zorluklarının son derece farkındalar ve Webb bunlara dayanacak şekilde dikkatle tasarlandı. TRT Haber’de yer alan bilgiye göre Geithner, “Webb’in, Güneş’ten gelen sert ultraviyole ışığı ve yüklü parçacıkları, galaksideki egzotik kaynaklardan gelen kozmik ışınları ve ara sıra Güneş Sistemimizdeki mikrometeoroidlerin çarpmalarını içeren uzay ortamını test etmek zorunda kalacağını her zaman biliyorduk” dedi.

Webb, Dünya’dan 1,5 milyon kilometre L2 adı verilen bir bölgede yer alıyor. L2’nin ne kadar gök cismine sahip olduğu topladığı tam olarak belli değil, ancak bölgede son derece yüksek hızlarda hareket eden toz boyutundaki parçacıkların bombardımanı yaşanıyor. Uzaya fırlatılan en güçlü Teleskop olduğu belirtilen James Webb Uzay Teleskobu, bir Ariane roketi üzerinden 25 Aralık’ta Fransız Guyanası’ndan fırlatıldı. Kalkış kusursuz ve yakıt açısından o kadar verimliydi ki bilim insanları teleskobun 20 yıl boyunca çalışacak kadar yakıtı olduğuna inanıyor.